Việc đưa thu nhập từ mua bán vàng miếng vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân đang trở thành chủ đề nóng, thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia và nhà đầu tư. Điểm chung trong các ý kiến là: không nên áp thuế với vàng cưới, vàng trang sức hay các giao dịch tiêu dùng nhỏ lẻ, mà chỉ nên tập trung vào vàng miếng – vốn được coi là kênh đầu tư và tích trữ.
Ba phương án thuế được đề xuất
PGS.TS Ngô Trí Long đánh giá đây là bước đi đúng và cấp thiết, giúp minh bạch hóa thị trường vàng, hạn chế đầu cơ và tạo công bằng giữa các kênh đầu tư. Ông đề xuất ba phương án kỹ thuật cụ thể:
- Phương án 1: Thuế khoán theo giao dịch – Khấu trừ 0,1–0,2% trên mỗi lần bán, giống như chứng khoán. Ưu điểm: dễ áp dụng, chống né thuế tốt, người dân không phải quyết toán phức tạp. Nhược điểm: ngay cả khi bán lỗ vẫn phải nộp thuế.
- Phương án 2: Thuế trên lãi ròng – Tính thuế theo công thức (giá bán – giá mua – chi phí), thuế suất 10–20% trên lợi nhuận ròng cả năm. Ưu điểm: công bằng, phản ánh đúng hiệu quả đầu tư. Nhược điểm: cần chứng từ, hạ tầng dữ liệu, tăng gánh nặng quyết toán.
- Phương án 3: Lựa chọn kép – Mặc định áp thuế khoán như phương án 1, nhưng cho phép nhà đầu tư đủ chứng từ chọn phương án 2 để công bằng hơn.
Ý kiến trái chiều từ các chuyên gia
TS Nguyễn Ngọc Tú (ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) nhấn mạnh, về nguyên tắc, “bất kỳ hoạt động đầu tư nào tạo ra thu nhập đều phải chịu thuế”, song cần xác định rõ mức thuế, cách thu và cơ chế giám sát để tránh biến việc thu thuế thành gánh nặng hành chính.
Ở chiều ngược lại, TS Lê Xuân Nghĩa (nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia) lại cho rằng, cần cân nhắc kỹ vì chi phí thu thuế có thể cao hơn số thu mang lại. Ông cho rằng, gốc rễ của tình trạng đầu cơ vàng nằm ở khát cung và chênh lệch giá trong – ngoài nước, do đó giải pháp hiệu quả hơn là cho phép nhập khẩu vàng, mở sàn giao dịch vàng công khai lấy giá thế giới làm chuẩn, từ đó giảm chênh lệch và hạn chế đầu cơ.
Tác động ngắn hạn và dài hạn tới giá vàng trong nước
Ngắn hạn: Nếu áp thuế ngay, thị trường vàng miếng có thể giảm thanh khoản, giá vàng trong nước có khả năng hạ nhiệt nhẹ do tâm lý nhà đầu tư thận trọng, hạn chế giao dịch lướt sóng. Tuy nhiên, chênh lệch giá trong – ngoài nước nhiều khả năng vẫn cao, vì nguồn cung chưa được cải thiện.
Dài hạn: Nếu kết hợp thuế với việc mở cửa nhập khẩu vàng và lập sàn giao dịch chuẩn theo giá quốc tế, thị trường có thể minh bạch hơn, chênh lệch giá thu hẹp, đầu cơ giảm mạnh. Ngược lại, nếu chỉ áp thuế mà không cải thiện cung – cầu, rủi ro là giá vàng trong nước vẫn “vênh” so với thế giới, nhà đầu tư tìm cách né thuế qua giao dịch chợ đen, làm giảm hiệu quả chính sách.
Liệu việc đánh thuế vàng miếng sẽ giúp thị trường ổn định và minh bạch hơn, hay chỉ tạo thêm gánh nặng cho người dân trong khi đầu cơ vẫn tồn tại?
