Theo dự thảo Thông tư hướng dẫn Nghị định 24 (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232) vừa được Ngân hàng Nhà nước công bố, từ ngày 10/10 tới, cơ chế quản lý vàng sẽ có thay đổi lớn khi cơ quan này chính thức cấp hạn mức xuất – nhập khẩu vàng miếng và vàng nguyên liệu cho các ngân hàng thương mại, doanh nghiệp trước ngày 15/12 hằng năm. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chấm dứt thế độc quyền vàng miếng SJC kéo dài nhiều năm.
Theo quy định, doanh nghiệp muốn tham gia sản xuất vàng miếng phải nộp hồ sơ đề nghị kèm theo tài liệu chứng minh vốn điều lệ, quy định nội bộ về quy trình sản xuất cũng như văn bản khắc phục nếu từng có vi phạm sau thanh tra. Trong vòng 5 ngày làm việc, Ngân hàng Nhà nước sẽ phản hồi và nêu rõ lý do cấp hoặc từ chối cấp phép. Trước ngày 15/11 hằng năm, các đơn vị đã được cấp phép phải gửi hồ sơ đăng ký nhu cầu hạn mức xuất – nhập khẩu.
Cơ chế xét duyệt và giám sát
Hội đồng xét duyệt hạn mức do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước thành lập sẽ bao gồm lãnh đạo các đơn vị chuyên môn như Cục Quản lý ngoại hối, Vụ Chính sách tiền tệ, Vụ Dự báo thống kê – ổn định tài chính tiền tệ, Cục Giám sát tổ chức tín dụng. Hội đồng này có nhiệm vụ tham mưu, đề xuất tổng hạn mức và phân bổ cụ thể cho từng ngân hàng, doanh nghiệp, dựa trên mục tiêu chính sách tiền tệ, quy mô dự trữ ngoại hối và diễn biến cung – cầu vàng trong từng giai đoạn.
Đáng chú ý, các ngân hàng và doanh nghiệp được phép kinh doanh vàng miếng sẽ phải kết nối trực tuyến với Ngân hàng Nhà nước để cung cấp dữ liệu về giá niêm yết, khối lượng giao dịch và giá trị mua bán. Với những đơn vị nhập khẩu, sản xuất, yêu cầu báo cáo còn mở rộng sang nguồn nguyên liệu đầu vào, tiến độ sản xuất và sản phẩm đầu ra. Thời hạn kết nối thông tin chậm nhất là ngày 31/3 năm sau.
Thay đổi lớn: xóa bỏ thế độc quyền của SJC
Thông tư này được ban hành sau khi Chính phủ công bố Nghị định 232 vào cuối tháng 8, mở đường cho một cơ chế cạnh tranh mới trên thị trường vàng. Thay vì duy trì độc quyền vàng miếng trong tay Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước sẽ cho phép một số ngân hàng thương mại và doanh nghiệp lớn như PNJ, DOJI và SJC tham gia nhập khẩu, sản xuất. Theo dự kiến, có thể có tới 8 ngân hàng và 3 doanh nghiệp lớn được cấp phép.
Bối cảnh thay đổi chính sách diễn ra khi giá vàng trong nước liên tục tăng cao theo xu hướng thế giới, hiện mỗi lượng vàng miếng SJC niêm yết đã vượt 137 triệu đồng, cao hơn khoảng 15 triệu đồng so với giá quy đổi quốc tế. Các chuyên gia cho rằng việc mở cửa thị trường vàng, xóa bỏ độc quyền có thể giúp thu hẹp chênh lệch giá, hạn chế tình trạng đầu cơ và găm hàng, với điều kiện nguồn cung nhập khẩu được đảm bảo ổn định.
Tác động tới thị trường và doanh nghiệp
Việc mở cửa thị trường vàng kỳ vọng sẽ:
- Thu hẹp khoảng cách giá giữa vàng trong nước và thế giới, hạn chế tình trạng đầu cơ, găm hàng.
- Tăng tính cạnh tranh: PNJ, DOJI và một số ngân hàng lớn có thể trở thành đối trọng với SJC, giảm sự phụ thuộc vào một thương hiệu duy nhất.
- Tác động tới cổ phiếu ngành vàng: Cổ phiếu PNJ, DOJI có thể được hưởng lợi nhờ khả năng mở rộng thị phần, trong khi SJC mất thế độc quyền sẽ phải điều chỉnh chiến lược.
- Ổn định chính sách tiền tệ: khi NHNN kiểm soát hạn mức nhập khẩu dựa trên dự trữ ngoại hối, khả năng điều tiết thị trường vàng song hành với điều hành tỷ giá sẽ chặt chẽ hơn.
Góc nhìn thị trường
Đây là một bước đi quan trọng nhằm bình ổn thị trường vàng, giảm tình trạng “giá vàng trong nước cao bất thường” so với quốc tế. Nếu nguồn cung nhập khẩu được triển khai đủ mạnh, biên độ chênh lệch giá vàng nội – ngoại có thể dần thu hẹp, giúp giảm áp lực lên tâm lý đầu tư và kỳ vọng lạm phát. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở tốc độ và quy mô cấp hạn mức: nếu hạn mức còn hạn chế, chênh lệch giá khó có thể biến mất ngay lập tức.
Thông tư mới của NHNN không chỉ thay đổi cục diện thị trường vàng mà còn mở ra một sân chơi cạnh tranh hơn cho doanh nghiệp trong ngành. Nhà đầu tư và người tiêu dùng kỳ vọng động thái này sẽ mang lại giá vàng hợp lý hơn, giảm độc quyền, đồng thời tăng hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động khó lường.
